INES-Ruhengeri: Abanyeshuri 1,729 bahawe impamyabumenyi, biyemeje kugira uruhare mu iterambere ry'u Rwanda.

Oct 30, 2026 - 23:52
 0
INES-Ruhengeri: Abanyeshuri 1,729 bahawe impamyabumenyi, biyemeje kugira uruhare mu iterambere ry'u Rwanda.

INES-Ruhengeri: Abanyeshuri 1,729 bahawe impamyabumenyi, biyemeje kugira uruhare mu iterambere ry'u Rwanda.

Oct 30, 2026 - 23:52

Ishuri Rikuru ry'Ubumenyingiro rya INES-Ruhengeri ryatanze impamyabumenyi ku nshuro ya 18, zihabwa abanyeshuri 1,729 barangije amasomo mu byiciro bitandukanye, birimo icyiciro cya kabiri cya kaminuza (Bachelor's Degree) n'icya gatatu (Master's Degree). Abahawe impamyabumenyi bagaragaje ibyishimo byo kugera ku ntego bari barihaye, biyemeza gukoresha ubumenyi n'ubumenyingiro bahawe mu guhanga imirimo no kugira uruhare mu iterambere ry'ibihugu byabo.

Muri abo banyeshuri harimo Abanyarwanda n'abanyamahanga, bose bagaragaza ko kurangiza amasomo ari intambwe ikomeye mu buzima bwabo no mu rugendo rwo kwiteza imbere.

Abanyeshuri bishimiye kugera ku nzozi zabo

Abanyeshuri barangije amasomo bagaragaje ko kubona impamyabumenyi ari umusaruro w'imbaraga, kwihangana no gukorana umurava mu gihe cyose bamaze mu masomo.

Rugwiza Vital, umwe mu barangije mu Ishami ry'Amategeko muri INES-Ruhengeri, yavuze ko mu mpanuro bahawe basobanuriwe ko impamyabumenyi ari nk'urupapuro rw'inzira rubafungurira amarembo y'amahirwe atandukanye.

Yagize ati “Mu mpanuro twahawe, batubwiye ko kuba turangije amasomo hano ari nk'aho duhawe pasiporo izadufasha kugera ahantu hatandukanye. Batubwiye ko impamyabumenyi atari yo izadutegeka icyo tugomba gukora, ahubwo ko ari twe tugomba kuyikoresha mu guhitamo inzira zitandukanye z'ubuzima zidufitiye akamaro.”

Yakomeje avuga ko azakoresha ubumenyi yakuye muri kaminuza mu gukemura ibibazo byugarije abaturage, by'umwihariko ibirebana n'ubutabera n'akarengane.

Yavuze ko azaharanira kurenganura abarengana no gufasha abaturage gukemura ibibazo byabo, kuko umunyamategeko mwiza agomba kurangwa no guharanira ubutabera.

Yagiriye kandi inama bagenzi be basoje amasomo kutitega akazi ko mu biro gusa, ahubwo bagakoresha ubumenyi bahawe bihangira imirimo ndetse bakanatanga akazi ku bandi.

Deborah Yar Makuei, umunyeshuri ukomoka muri Sudani y'Epfo, na we yagaragaje ibyishimo byo kurangiza amasomo ye muri INES-Ruhengeri. Yavuze ko ubumenyi yahakuye buzamufasha kugira uruhare mu gukemura ibibazo biri mu gihugu cye no mu muryango mugari.

Yagize ati “Nkigera mu Rwanda bwa mbere, by'umwihariko mu cyumweru cya mbere cy'amasomo, byarangoye kuko ntari nzi Ikinyarwanda. Icyakora, nagiye menyera binyuze mu gusabana na bagenzi banjye b'Abanyarwanda, cyane ko ari abantu beza kandi bakunda kwakira abandi.”

Yakomeje agira ati “Kuba nsoje amasomo yanjye ni ibyishimo kuri njye no ku muryango wanjye, kandi ni ishema ku gihugu cyanjye.”

Yashishikarije abandi banyamahanga kuza kwiga mu Rwanda, avuga ko ari igihugu cyiza kirangwa n'isuku, umutekano n'ubusabane , by'umwihariko muri INES-Ruhengeri.

Ababyeyi bishimiye umusaruro w'imbaraga bashyize mu bana babo.

Ku babyeyi n'abarezi bari bitabiriye uyu muhango, wari umwanya wo kwishimira intambwe ikomeye abana babo bagezeho no kubona umusaruro w'ubwitange bagize mu kubashyigikira mu rugendo rw'amasomo.

Bamwe mu babyeyi bagaragaje ko kubona abana babo barangije kaminuza ari ibyishimo bikomeye, kuko baba babonye umusaruro w'imbaraga, n'ubwitange bw'amikoro bashyize mu burezi bwabo.

Gumiriza Mugunga Paulo, umwe mu babyeyi bari bitabiriye uyu muhango, yavuze ko bishimira kubona urubyiruko rwinshi rurangiza amashuri makuru, ariko ko urugendo rw'uburezi rutagarukira aho.

Yagize ati “Twe nk'ababyeyi, uyu munsi ni uw'ibyishimo kuko tubonye urubyiruko rungana gutya rurangije amasomo. Icyakora, tuzi neza ko urugendo rwo kwiga rutagarukira aha, kuko kwiga ari uguhozaho.”

Yakomeje avuga ko bazakomeza kwishakamo ubushobozi kugira ngo bafashe abana babo gukomeza amashuri, harimo no kubageza ku cyiciro cya gatatu cya kaminuza ndetse na dogitora.

Yasabye abasoje amasomo kurangwa na disipuline no gukunda umurimo, avuga ko ari bimwe mu bizabafasha guhangana n'ibibazo bahura na byo mu buzima busanzwe.

Ubuyobozi bwa INES-Ruhengeri bushimangira ireme ry'uburezi

Ubuyobozi bwa INES-Ruhengeri bwagaragaje ko kuba butanze impamyabumenyi ku nshuro ya 18 ari ikimenyetso cy'iterambere n'umusaruro w'ibikorwa by'uburezi iri shuri rimaze imyaka rishyira mu bikorwa.

Umuyobozi wa INES-Ruhengeri, Fr. Dr. Jean Bosco Baribeshya, yashimangiye ko intego y'iri shuri atari ugutanga impamyabumenyi gusa, ahubwo ari no guha abanyeshuri ubumenyi n'ubushobozi bizabafasha guhangana n'ibibazo biri ku isoko ry'umurimo.

Yagize ati “Uyu munsi twagize umubare w'abanyeshuri barangije urenze uw'indi myaka yabanje. Ibi birumvikana kuko INES-Ruhengeri ikomeza kwaguka uko umwaka utashye. Turishimira ko umubare w'abanyeshuri ugenda wiyongera, ariko ikirushijeho kudushimisha ni uko ireme ry'uburezi dutanga rigenda rirushaho kwegera ibyo abakoresha bifuza.”

Yakomeje agira ati “Icyo dushyize imbere ni uko abanyeshuri bacu barangiza bafite ubushobozi bwo kwihangira imirimo. Ku batabishoboye, turifuza ko bajya gushaka akazi, bagakora ibizamini bakabitsinda, kandi bakagira ubumenyi buzabafasha kongera umusaruro w'ibigo bakoramo.”

Yavuze ko batishimira gusa umubare munini w'abanyeshuri barangiza amasomo, ahubwo ko bifuza ko uburezi butangwa na INES-Ruhengeri bugira uruhare mu iterambere ry'u Rwanda n'ibindi bihugu bya Afurika.

Minisiteri y'Uburezi ishimira uruhare rwa INES-Ruhengeri

Umuyobozi ushinzwe ikoranabuhanga n'ubushakashatsi mu Nama Nkuru y'Amashuri Makuru na Kaminuza, Dr. Habimana Olivier, yasabye abasoje amasomo kumva ko amahirwe abategereje aho bagiye atari uguhabwa akazi gusa, ahubwo ko ari no kugahanga imirimo kugira ngo batange amahirwe ku bandi.

Yagize ati “Nk'uko twabivuze, igihugu gifite icyerekezo cyiza aho mu mwaka wa 2029 tugomba kuba twarahanze imirimo mishya ingana na miliyoni imwe n'ibihumbi magana abiri na mirongo itanu (1,250,000). Iyo mirimo yose izasaba guhanga udushya (innovation). Iyo turebye mu nzego za Leta, ari zo zikoresha abantu benshi, dusanga imyanya y'akazi ihari ari mike.”

Yakomeje agira ati “Kugira ngo dutere imbere, turasaba abanyeshuri barangije kwihangira imirimo, kandi ni na byo batojwe. INES-Ruhengeri, nka kaminuza ishingiye ku bumenyi ngiro, turayisaba gukomeza inzira yatangiye, yongera ibikorwa remezo, yubaka laboratwari, amashuri ndetse inongerera abarimu.”

Dr. Habimana yashimiye kandi INES-Ruhengeri kuba iri muri kaminuza zifite abanyeshuri benshi baturuka mu mahanga, avuga ko ibyo bihura n'icyerekezo cy'u Rwanda cyo kuba igicumbi cy'uburezi muri Afurika

Yashishikarije INES-Ruhengeri n'andi mashuri makuru gukomeza guteza imbere ubumenyi n'ubumenyingiro, kugira ngo abanyeshuri b'abanyamahanga baza kwiga mu Rwanda basubire mu bihugu byabo bafite ubumenyi bubafasha kandi bakomeze kuvuga neza u Rwanda.

INES-Ruhengeri ikomeje gushyira imbere uburezi bufite ireme, yibanda ku guteza imbere ikoranabuhanga, ubushakashatsi bugamije gukemura ibibazo biri mu muryango nyarwanda no gutanga ibisubizo bifatika, ndetse no gutegura porogaramu z'amasomo zijyanye n'ibikenewe ku isoko ry'umurimo.

Muri uyu muhango, hatanzwe impamyabumenyi ku banyeshuri 1,729, barimo 1,634 barangije icyiciro c

ya kabiri cya kaminuza na 95 barangije icyiciro cya gatatu cya kaminuza.

Yanditswe na Nkurunziza Bonaventure