Muri raporo yashyizwe ahagaragara n'ikigo cya Institute for Economics and Peace's Global cyagaragaje ko Igihugu cya Burkina Faso cyaje ku isonga ku Isi mu bihugu bikorerwaga ibikorwa by'iterabwoba bibangamiye umudendezo w'abaturage babituyemo.

Muri iyo raporo hagaragajwe ko ibihugu byugarijwe n'ibikorwa by'iterabwoba byiganjemo ibyo muri Afurika yo munsi y'ubutayu bwa Sahara ndetse n'Aziya y'Amajyepfo.

Bimwe mu bihugu by'Afurika bigaragaramo umutekano muke bitewe n'ibikorwa by'iterabwoba bikorwa n'inyeshyamba bihungabana abaturage batuye muri ibyo bihugu ndetse bigahungabanya umudendezo w'abaturage ndetse bakaba n'inzitizi yo kugera ku iterambere ry'imibereho myiza y'abaturage.

Imitwe myinshi ikora ibikorwa by'iterabwoba muri Afurika mu myaka 15 ishize yarushijeho kwiyongera cyane cyane mu Burengerazuba bw'Afurika ndetse ibitero by'inyeshyamba n'intagondwa byakomeje guhitana abaturage b'inzirakarengane.

Ikigo cya Institute for Economics and Peace's Global cyashyize ahagaragara ibihugu 10 byo muri Afurika byugarijwe n'ibikorwa by'iterabwoba bibangamira umudendezo w'abaturage

Muri raporo Ku bikorwa by'iterabwoba (GTI) yakozwe mu 2024 igaragaza ko ibihugu by'Afurika byo munsi y'ubutayu bwa Sahara ari byo byugarijwe n'ibikorwa by'iterabwoba kuburyo muri 2023, abantu bapfuye bazize ibyo bitero 59 % byabo bakomoka mu bihugu biri munsi y'ubutayu bwa Sahara.

Muri Afurika yo munsi y'ubutayu bwa Sahara muri 2023, ibitero by'inyeshyamba n'intagondwa byahitanye abaturage benshi.

Ibyo bitero kandi bikorwa n'inyeshyamba z'intagondwa zihungabanya imibereho myiza y'abaturage ndetse ubukene bukabije bukomeje kwiyongera, abenshi mu baturage ntiboroherwa kubona serivisi z'ibanze nko kwivuza,kwiga kubera ibibazo byo guhunganya umutekano w'abaturage.

Ku mwanya wa mbere mu bihugu by'Afurika byugarijwe n'ibikorwa by'iterabwoba hari Igihugu cya Burkina Faso. Iki Gihugu kibarizwamo intagondwa nyinshi kikaba kiri no ku mwanya wa mbere ku rwego rw'Isi. 

Ku mwanya wa kabiri hariho Igihugu cya Mali nacyo kibarizwa muri Afurika y'Uburengerazuba. Iki gihugu kiri ku mwanya wa Gatatu ku Isi.

Ku mwanya wa gatatu habarizwa Igihugu cya Somalia. Iki gihugu cyo mu ihembe ry'Afurika giheruka kwinjizwa muri EAC, kibarizwamo intagondwa nyinshi kikaba kiri ku mwanya wa 7 ku Isi.

Igihu cya Nigeria kibarizwa ku mwanya 4. Muri iki Gihugu harimo Inyeshyamba zirimo izo mu mutwe wa Al Shaabab kikaba kandi kiri ku mwanya wa 8 ku Isi. Niger iri ku mwanya wa 5 muri Afurika ariko ku rwego rw'Isi iri ku mwanya wa 10. 

Cameroon iri ku mwanya 6, ni iya 12 Ku Isi. Repubulika Iharanira Demukarasi ya Kongo iri ku mwanya wa karindwi muri Afrika mu gihe ibarizwa ku mwanya wa 13 ku Isi.

Mozambique ya 15 ku Isi ku mugabane w'Afurika iri ku mwanya wa 8 mu bihugu by'Afurika byugarijwe n'ibikorwa by'iterabwoba.

Igihugu cya Kenya kiri mu Burasirazuba bw'Afurika ni kimwe mu bihugu bibarizwa muri EAC bigaragara kuri uru rutonde ikaba ibarizwa ku mwanya 18 ku Isi, ikaba ku mwanya wa 9 muri Afrika.

Igihugu cya Misiri ni cyo cyonyine cyo mu Majyaruguru y'Afurika kiri mu bihugu 10 byugarijwe n'ibikorwa by'iterabwoba muri Afurika. Igihugu cya Misiri kiri ku mwanya wa 10 muri Afurika no ku mwanya wa 20 ku Isi.

Source Inyarwanda